Vì sao van chữa cháy bị kẹt sau thời gian dài không sử dụng?

Van chữa cháy là bộ phận quan trọng trong hệ thống phòng cháy chữa cháy, có nhiệm vụ kiểm soát dòng nước, đóng mở hoặc cô lập từng khu vực của hệ thống khi cần thiết. Trong điều kiện bình thường, nhiều loại van gần như không được sử dụng thường xuyên nên dễ phát sinh tình trạng kẹt sau một thời gian dài.

Van bị kẹt tưởng như là sự cố nhỏ nhưng có thể gây khó khăn khi cần đóng hoặc mở đường ống trong tình huống khẩn cấp. Nếu van không thể vận hành đúng lúc, việc cấp nước hoặc cô lập khu vực bị sự cố có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, cần hiểu rõ nguyên nhân và có biện pháp kiểm tra, bảo trì phù hợp.

Van chữa cháy bị kẹt là gì?

Van chữa cháy bị kẹt là tình trạng cơ cấu đóng mở của van không thể hoạt động bình thường hoặc cần sử dụng lực lớn hơn nhiều so với thông thường.

Một số biểu hiện thường gặp gồm:

• Tay van không thể xoay

• Tay quay bị cứng

• Van chỉ mở hoặc đóng được một phần

• Cơ cấu van bị giật khi vận hành

• Trục van bị kẹt

• Van phát ra tiếng động bất thường khi đóng mở

Nếu phát hiện những dấu hiệu này, không nên cố dùng lực quá mạnh để xoay van vì có thể làm hỏng trục, tay quay hoặc các bộ phận bên trong.

Van không được vận hành trong thời gian dài

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất.

Khi van ở một trạng thái cố định trong thời gian dài, các bộ phận chuyển động không được vận hành thường xuyên. Dưới tác động của môi trường, các chi tiết có thể bị oxy hóa, đóng cặn hoặc mất khả năng chuyển động linh hoạt.

Đặc biệt, những van đặt trong phòng kỹ thuật, khu vực ngoài trời hoặc vị trí có độ ẩm cao càng có nguy cơ bị kẹt.

Trục van bị ăn mòn

Trục van thường xuyên tiếp xúc với môi trường có độ ẩm, bụi hoặc hóa chất có thể bị ăn mòn theo thời gian.

Khi lớp bề mặt trục bị oxy hóa, ma sát giữa trục và các bộ phận liên quan tăng lên. Van sẽ ngày càng khó vận hành và cuối cùng có thể bị kẹt hoàn toàn.

Đây là lý do cần kiểm tra tình trạng trục van trong quá trình bảo trì định kỳ.

Gỉ sét trên các bộ phận kim loại

Các van bằng kim loại có thể bị gỉ sét khi làm việc trong môi trường ẩm hoặc thường xuyên tiếp xúc với nước.

Gỉ sét có thể xuất hiện tại:

• Trục van

• Tay quay

• Bulông

• Thân van

• Các vị trí liên kết

Nếu tình trạng ăn mòn kéo dài, các bộ phận chuyển động sẽ mất độ chính xác và gây khó khăn khi đóng mở.

Cặn bẩn tích tụ bên trong van

Nước trong hệ thống chữa cháy có thể chứa một lượng nhất định cặn bẩn, tạp chất hoặc sản phẩm ăn mòn từ đường ống.

Theo thời gian, những chất này có thể tích tụ tại các vị trí chuyển động của van.

Khi lượng cặn tăng lên, cơ cấu đóng mở có thể bị:

• Cản trở chuyển động

• Kẹt đĩa van

• Giảm khả năng đóng kín

• Tăng lực vận hành

Đặc biệt, các hệ thống đường ống đã sử dụng lâu năm cần chú ý đến vấn đề này.

Gioăng và vật liệu làm kín bị lão hóa

Van chữa cháy sử dụng nhiều loại gioăng, phớt và vật liệu làm kín.

Sau thời gian dài, các vật liệu này có thể:

• Chai cứng

• Biến dạng

• Nứt

• Mất tính đàn hồi

Khi đó, cơ cấu bên trong có thể tăng ma sát hoặc bị cản trở khi đóng mở.

Trong một số trường hợp, gioăng bị lão hóa còn khiến van vừa khó vận hành vừa không đảm bảo khả năng làm kín.

Áp lực nước tác động lên van

Một số loại van có thể chịu lực đáng kể từ áp suất nước trong đường ống.

Nếu van được vận hành không đúng quy trình, đặc biệt khi đóng mở đột ngột, lực tác động lên cơ cấu có thể làm van khó vận hành hoặc gây hư hỏng các chi tiết bên trong.

Vì vậy, cần thực hiện thao tác đóng mở theo đúng hướng dẫn kỹ thuật của loại van đang sử dụng.

Lắp đặt van không đúng kỹ thuật

Van bị kẹt cũng có thể bắt nguồn từ lỗi lắp đặt.

Một số trường hợp thường gặp gồm:

• Van bị lệch với đường ống

• Đường ống tạo lực kéo lên thân van

• Giá đỡ không phù hợp

• Tay quay bị vướng

• Lắp đặt ở vị trí khó thao tác

Khi đường ống tạo lực tác động lên thân van trong thời gian dài, cơ cấu bên trong có thể bị ảnh hưởng và làm giảm khả năng vận hành.

Môi trường lắp đặt không phù hợp

Van đặt ngoài trời hoặc tại khu vực có điều kiện môi trường khắc nghiệt thường có nguy cơ xuống cấp nhanh hơn.

Các yếu tố ảnh hưởng gồm:

• Mưa

• Độ ẩm cao

• Hơi muối

• Hóa chất

• Bụi công nghiệp

• Nhiệt độ cao

Nếu không có biện pháp bảo vệ, các chi tiết kim loại có thể bị ăn mòn và khiến van nhanh bị kẹt.

Không kiểm tra van trong quá trình bảo trì

Một hệ thống PCCC có thể vẫn duy trì áp lực bình thường nhưng điều đó không có nghĩa tất cả van đều đang hoạt động tốt.

Nếu van không được vận hành thử trong thời gian dài, tình trạng kẹt có thể chỉ được phát hiện khi cần sử dụng.

Đây là tình huống đặc biệt nguy hiểm bởi khi xảy ra cháy, nhân viên vận hành có thể không đủ thời gian để xử lý một chiếc van đã bị kẹt.

Cách kiểm tra van chữa cháy có bị kẹt hay không

Trong quá trình kiểm tra định kỳ, có thể quan sát và vận hành van theo đúng quy trình kỹ thuật.

Cần chú ý:

• Tay van có xoay bình thường không

• Lực vận hành có tăng bất thường không

• Van có mở và đóng hết hành trình không

• Có tiếng kêu bất thường không

• Có dấu hiệu rò nước không

• Trục và tay quay có bị gỉ sét không

Nếu van có dấu hiệu bất thường, cần đánh giá nguyên nhân trước khi tiếp tục vận hành.

Cách hạn chế tình trạng van bị kẹt

Để van luôn trong trạng thái sẵn sàng, đơn vị quản lý nên:

• Kiểm tra van định kỳ

• Vận hành thử theo kế hoạch bảo trì

• Giữ khu vực quanh van sạch sẽ

• Kiểm tra và xử lý gỉ sét

• Bảo vệ van khỏi nước mưa và hóa chất

• Kiểm tra gioăng và phớt

• Đảm bảo đường ống không tạo lực bất thường lên van

• Sửa chữa hoặc thay thế van khi phát hiện hư hỏng

Việc vận hành thử định kỳ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với những van ít được sử dụng.

Không nên cố dùng lực mạnh khi van bị kẹt

Khi phát hiện van không thể đóng mở, không nên sử dụng các dụng cụ hoặc biện pháp tác động lực quá lớn để ép van hoạt động.

Việc này có thể làm:

• Cong trục van

• Gãy tay quay

• Hư ren

• Hỏng cơ cấu bên trong

• Làm rò rỉ nước

Cách xử lý phù hợp là xác định nguyên nhân, cô lập khu vực cần thiết và tiến hành sửa chữa theo đúng quy trình kỹ thuật.

Kết luận

Van chữa cháy bị kẹt sau thời gian dài không sử dụng thường xuất phát từ quá trình ăn mòn, gỉ sét, tích tụ cặn bẩn, lão hóa gioăng phớt hoặc điều kiện lắp đặt và môi trường không phù hợp. Việc không vận hành thử trong thời gian dài cũng khiến các hư hỏng không được phát hiện cho đến khi van thực sự cần sử dụng.

Kiểm tra và vận hành van định kỳ, giữ khu vực lắp đặt sạch sẽ, xử lý sớm tình trạng ăn mòn và thay thế các bộ phận xuống cấp sẽ giúp van luôn hoạt động ổn định. Đây là một trong những công việc cần thiết để đảm bảo hệ thống PCCC luôn ở trạng thái sẵn sàng khi xảy ra sự cố.