PCCC tầng hầm chung cư: Những khu vực có nguy cơ cháy cao nhất

Tầng hầm chung cư là khu vực có mật độ phương tiện cao, không gian kín, lượng khói khó thoát và thường tập trung nhiều hệ thống kỹ thuật quan trọng. Khi xảy ra cháy, nhiệt độ có thể tăng nhanh, khói lan rộng và việc tiếp cận hiện trường của lực lượng chữa cháy gặp nhiều khó khăn.

Vì vậy, thay vì chỉ kiểm tra chung toàn bộ tầng hầm, công tác phòng cháy chữa cháy (PCCC) tầng hầm chung cư cần tập trung nhận diện những khu vực có nguy cơ phát sinh cháy cao nhất để có giải pháp phòng ngừa, phát hiện và chữa cháy phù hợp.

Vì sao tầng hầm chung cư có nguy cơ cháy cao?

So với các tầng căn hộ, tầng hầm có nhiều đặc điểm làm gia tăng nguy cơ cháy và mức độ nghiêm trọng của sự cố:

• Tập trung số lượng lớn ô tô, xe máy và phương tiện sử dụng nhiên liệu hoặc pin.

• Không gian kín, hạn chế khả năng thoát khói tự nhiên.

• Có nhiều thiết bị điện, tủ điện, hệ thống thông gió, máy bơm và thiết bị kỹ thuật.

• Một số khu vực có dầu, nhiên liệu, vật liệu dễ cháy hoặc các nguồn phát nhiệt.

• Khi xảy ra cháy, khói có thể nhanh chóng bao phủ lối đi và cản trở khả năng thoát nạn.

• Việc tiếp cận đám cháy trong tầng hầm khó khăn hơn so với khu vực ngoài trời.

Đặc biệt, với các tầng hầm có diện tích lớn hoặc nhiều tầng hầm liên thông, việc phân chia khu vực nguy cơ và kiểm soát cháy ngay từ giai đoạn đầu càng quan trọng.

1. Khu vực đỗ xe máy – nguy cơ cháy cần đặc biệt lưu ý

Khu vực để xe máy thường là một trong những vị trí cần được ưu tiên kiểm soát.

Xe máy có thể chứa nhiên liệu, dầu nhớt và nhiều bộ phận điện. Ngoài ra, phương tiện còn có thể phát sinh nhiệt sau quá trình di chuyển. Nếu xảy ra sự cố điện hoặc rò rỉ nhiên liệu, đám cháy có thể lan sang các phương tiện đỗ liền kề.

Điểm đáng chú ý là các phương tiện trong bãi thường được bố trí với khoảng cách tương đối gần nhau. Khi một xe cháy, nhiệt bức xạ có thể làm tăng nhiệt độ của các phương tiện xung quanh và tạo điều kiện cho cháy lan theo dây chuyền.

Giải pháp cần chú trọng:

• Duy trì hệ thống báo cháy hoạt động ổn định.

• Bố trí hệ thống chữa cháy phù hợp với đặc điểm khu vực.

• Kiểm soát nguồn điện cấp cho khu vực để xe.

• Không để vật liệu dễ cháy tồn đọng trong khu vực đỗ xe.

• Kiểm tra định kỳ các thiết bị điện và hệ thống chữa cháy.

• Đảm bảo lối tiếp cận, đường thoát nạn luôn thông thoáng.

2. Khu vực đỗ ô tô – nguy cơ cháy với tải nhiệt lớn

Bãi đỗ ô tô dưới tầng hầm có đặc điểm khác so với khu vực xe máy. Một vụ cháy ô tô có thể tạo ra lượng nhiệt và khói lớn, đồng thời ảnh hưởng đến nhiều phương tiện xung quanh.

Các nguy cơ có thể xuất phát từ:

• Hệ thống điện của xe.

• Rò rỉ nhiên liệu.

• Khoang động cơ có nhiệt độ cao.

• Sự cố hệ thống điện trong khu vực bãi xe.

• Các thiết bị điện hoặc vật thể bên ngoài tác động vào phương tiện.

Với bãi đỗ ô tô diện tích lớn, việc phát hiện sớm vị trí cháy có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nếu đám cháy phát triển trong thời gian dài trước khi được phát hiện, việc chữa cháy và kiểm soát khói sẽ khó khăn hơn đáng kể.

Do đó, hệ thống báo cháy và chữa cháy tự động cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm không gian, chiều cao trần, bố trí phương tiện và phân khu của tầng hầm.

3. Khu vực sạc xe điện – nguy cơ mới cần được kiểm soát

Sự phát triển của xe điện khiến khu vực sạc trong tầng hầm trở thành một vị trí cần được đánh giá riêng trong phương án PCCC.

Các điểm cần quan tâm bao gồm:

• Bộ sạc và thiết bị cấp điện.

• Hệ thống dây dẫn, đầu nối và thiết bị bảo vệ.

• Pin của phương tiện.

• Nhiệt độ tại khu vực sạc.

• Khả năng phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.

• Khả năng xử lý khi xảy ra sự cố trong quá trình sạc.

Đặc biệt, không nên coi khu vực sạc xe điện đơn thuần là một khu vực đỗ xe thông thường. Khi thiết kế hoặc cải tạo khu vực này, cần đánh giá tổng thể về nguồn điện, tải điện, thông gió, báo cháy, chữa cháy và phương án xử lý sự cố.

Việc tự ý kéo thêm đường điện hoặc bố trí điểm sạc không theo thiết kế có thể làm gia tăng rủi ro cho toàn bộ tầng hầm.

4. Phòng điện, tủ điện và khu vực kỹ thuật điện

Các phòng điện, tủ điện và khu vực phân phối điện là những vị trí có nguồn năng lượng điện tập trung.

Nguy cơ có thể xuất hiện do:

• Quá tải.

• Chập điện.

• Thiết bị xuống cấp.

• Đấu nối không đúng kỹ thuật.

• Tiếp xúc điện không đảm bảo.

• Hệ thống làm mát hoặc thông gió không phù hợp.

• Bụi bẩn tích tụ lâu ngày.

Nếu xảy ra cháy tại khu vực này, việc sử dụng nước để chữa cháy cần được xem xét theo đúng thiết kế và loại thiết bị điện. Vì vậy, giải pháp bảo vệ phải được tính toán ngay từ giai đoạn thiết kế hệ thống PCCC.

Các phòng kỹ thuật điện cũng cần được kiểm tra định kỳ, đặc biệt là tình trạng dây dẫn, tủ điện, thiết bị bảo vệ và khả năng phát hiện sự cố.

5. Phòng máy bơm và khu vực thiết bị PCCC

Phòng máy bơm chữa cháy thường được xem là khu vực bảo vệ hệ thống PCCC. Tuy nhiên, đây vẫn là một khu vực kỹ thuật có nhiều thiết bị điện, động cơ, tủ điều khiển và hệ thống nhiên liệu tùy cấu hình.

Đối với máy bơm diesel, cần đặc biệt lưu ý đến:

• Nhiên liệu.

• Đường ống nhiên liệu.

• Động cơ.

• Ắc quy khởi động.

• Hệ thống điện điều khiển.

• Hệ thống thông gió.

Điều quan trọng là thiết bị PCCC không chỉ cần có mặt, mà phải luôn ở trạng thái sẵn sàng hoạt động.

Một hệ thống sprinkler, báo cháy hoặc máy bơm chữa cháy bị lỗi khi công trình đang vận hành có thể làm giảm đáng kể khả năng kiểm soát sự cố.

6. Phòng máy phát điện và khu vực chứa nhiên liệu

Nếu tầng hầm có bố trí máy phát điện dự phòng, đây là khu vực cần được kiểm soát chặt chẽ do có sự kết hợp của:

Nguồn nhiệt + thiết bị điện + nhiên liệu.

Các nguy cơ cần đánh giá gồm:

• Rò rỉ nhiên liệu.

• Nhiệt độ động cơ tăng cao.

• Sự cố hệ thống điện.

• Dầu, nhiên liệu tiếp xúc với bề mặt nóng.

• Thông gió không đảm bảo.

• Bảo trì không đúng quy trình.

Khu vực máy phát điện cần có giải pháp ngăn cháy, thông gió và chữa cháy phù hợp với thiết kế được phê duyệt. Đồng thời, việc lưu trữ nhiên liệu cũng phải tuân thủ các yêu cầu an toàn tương ứng.

7. Khu vực kho, phòng chứa vật tư và đồ dùng

Một số tầng hầm chung cư có thể bố trí kho hoặc phòng chứa vật tư phục vụ vận hành.

Đây là khu vực dễ bị xem nhẹ vì diện tích thường không lớn. Tuy nhiên, nếu tập trung:

• Giấy, carton.

• Vật liệu nhựa.

• Hóa chất vệ sinh.

• Vật tư bảo trì.

• Bao bì.

• Các vật liệu dễ cháy khác.

thì tải trọng chất cháy trong khu vực có thể tăng đáng kể.

Nguyên tắc quan trọng là không biến khu vực kỹ thuật hoặc vị trí trống trong tầng hầm thành kho chứa vật liệu tùy ý.

Việc chất hàng hóa gần tủ điện, thiết bị PCCC hoặc lối thoát nạn còn có thể gây khó khăn cho công tác chữa cháy và cứu nạn.

8. Khu vực ram dốc và lối xe ra vào tầng hầm

Ram dốc thường không phải là nơi có tải chất cháy lớn nhất, nhưng đây lại là khu vực quan trọng trong việc tiếp cận và thoát khỏi tầng hầm.

Khi xảy ra cháy:

• Khói có thể lan theo hướng di chuyển của không khí.

• Tầm nhìn của lái xe bị hạn chế.

• Phương tiện có thể dừng hoặc ùn lại.

• Người đi bộ có thể gặp khó khăn khi tìm lối thoát.

• Lực lượng chữa cháy cần có đường tiếp cận phù hợp.

Do đó, ram dốc cần được giữ thông thoáng, không sử dụng làm nơi tập kết hàng hóa hoặc vật tư.

9. Khu vực gần cửa ra vào, cửa ngăn cháy và lối thoát nạn

Đây là nhóm vị trí có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hạn chế cháy lan và bảo vệ đường thoát nạn.

Một số lỗi thường gặp trong quá trình vận hành:

• Chèn cửa chống cháy ở trạng thái mở.

• Để hàng hóa chắn cửa.

• Đặt vật dụng tại hành lang.

• Làm hỏng cơ cấu tự đóng cửa.

• Không kiểm tra tình trạng cửa và thiết bị liên quan.

Một cánh cửa ngăn cháy không được duy trì đúng trạng thái có thể làm giảm hiệu quả phân khoang và kiểm soát khói.

Vì vậy, kiểm tra PCCC tầng hầm không nên chỉ tập trung vào thiết bị báo cháy và chữa cháy mà cần kiểm tra cả các bộ phận ngăn cháy, chống khói và đường thoát nạn.

10. Khu vực thông gió và hút khói

Khác với các khu vực trên, hệ thống thông gió không nhất thiết là nơi phát sinh cháy nhưng lại có vai trò rất lớn trong quá trình kiểm soát hậu quả của đám cháy.

Tầng hầm thường có không gian kín nên khói có thể tích tụ nhanh.

Nếu hệ thống thông gió, hút khói không hoạt động đúng thiết kế, có thể xảy ra:

• Khói bao phủ khu vực đỗ xe.

• Giảm tầm nhìn.

• Cản trở người tìm đường thoát.

• Gây khó khăn cho lực lượng chữa cháy.

• Làm tăng nguy cơ người trong tầng hầm bị ảnh hưởng bởi khói.

Do đó, cần kiểm tra định kỳ quạt, tủ điều khiển, nguồn điện, cảm biến và các thành phần liên quan của hệ thống.

Không phải mọi khu vực trong tầng hầm đều có mức nguy cơ giống nhau

Một cách tiếp cận hiệu quả khi đánh giá PCCC tầng hầm là lập bản đồ nguy cơ cháy thay vì kiểm tra tất cả khu vực theo cùng một tiêu chí.

Có thể phân nhóm như sau:

Giải pháp PCCC tổng thể cho tầng hầm chung cư

Một tầng hầm an toàn không thể chỉ dựa vào một thiết bị đơn lẻ. Cần xây dựng hệ thống bảo vệ theo nhiều lớp:

1. Phát hiện cháy

Hệ thống báo cháy cần phát hiện nhanh các dấu hiệu bất thường và truyền tín hiệu về trung tâm báo cháy.

Việc bố trí đầu báo cần được tính toán theo từng khu vực, chiều cao, môi trường và đặc điểm không gian thực tế.

2. Chữa cháy tự động

Tùy theo thiết kế và yêu cầu của công trình, tầng hầm có thể được bảo vệ bằng các hệ thống chữa cháy tự động phù hợp.

Hệ thống phải được tính toán về:

• Lưu lượng.

• Áp lực.

• Phạm vi bảo vệ.

• Nguồn nước.

• Máy bơm.

• Đường ống.

• Van và thiết bị điều khiển.

3. Kiểm soát khói

Đây là một trong những yếu tố đặc biệt quan trọng đối với tầng hầm.

Hệ thống hút khói và cấp khí bù cần được thiết kế, kiểm tra và bảo trì để đảm bảo khả năng hoạt động khi có sự cố.

4. Ngăn cháy và phân khoang

Các khu vực có nguy cơ cao cần được xem xét giải pháp ngăn cháy phù hợp nhằm hạn chế cháy lan sang các khu vực khác.

5. Đảm bảo đường thoát nạn

Lối thoát nạn phải luôn thông thoáng, có chỉ dẫn rõ ràng và không bị biến thành nơi chứa đồ hoặc tập kết vật tư.

6. Bảo trì và kiểm tra định kỳ

Một hệ thống PCCC chỉ thực sự hiệu quả khi các thiết bị luôn trong trạng thái sẵn sàng.

Cần kiểm tra định kỳ:

• Trung tâm báo cháy.

• Đầu báo.

• Nút nhấn khẩn cấp.

• Chuông, đèn báo cháy.

• Hệ thống sprinkler.

• Van và đường ống.

• Máy bơm chữa cháy.

• Hệ thống hút khói.

• Nguồn điện dự phòng.

• Cửa chống cháy.

• Thiết bị chữa cháy xách tay.

Những sai sót thường gặp khi quản lý PCCC tầng hầm chung cư

Trong thực tế vận hành, nhiều nguy cơ không xuất phát từ việc thiếu thiết bị mà đến từ cách sử dụng và quản lý.

Một số lỗi cần đặc biệt lưu ý:

• Tự ý bố trí thêm điểm sạc xe điện.

• Dùng khu vực kỹ thuật làm kho.

• Để vật liệu chắn lối thoát nạn.

• Chèn cửa chống cháy.

• Không kiểm tra máy bơm định kỳ.

• Tắt hoặc cô lập một phần hệ thống báo cháy do báo giả.

• Không kiểm tra hệ thống hút khói.

• Để xe hoặc vật dụng che khuất thiết bị PCCC.

• Không xử lý kịp thời các cảnh báo lỗi của tủ báo cháy.

• Cải tạo tầng hầm nhưng không đánh giá lại phương án PCCC.

Hải Minh Group – Giải pháp PCCC cho tầng hầm chung cư

Để kiểm soát hiệu quả nguy cơ cháy tại tầng hầm, chủ đầu tư và đơn vị quản lý vận hành cần đánh giá tổng thể từ nguy cơ cháy → phát hiện → cảnh báo → ngăn cháy → chữa cháy → kiểm soát khói → thoát nạn.

Hải Minh Group cung cấp các giải pháp và thiết bị phục vụ hệ thống PCCC công trình, bao gồm thiết kế, thi công lắp đặt, bảo trì, sửa chữa và nâng cấp hệ thống PCCC.

Đối với tầng hầm chung cư, giải pháp cần được khảo sát theo thực tế công trình, số lượng tầng hầm, diện tích bãi xe, loại phương tiện, khu vực kỹ thuật và hệ thống PCCC hiện hữu.