Vì sao áp suất hệ thống chữa cháy giảm dù không sử dụng?

Trong điều kiện bình thường, hệ thống chữa cháy bằng nước như sprinkler hoặc hệ thống họng nước vách tường thường được duy trì áp lực để luôn ở trạng thái sẵn sàng. Tuy nhiên, có một tình trạng khá phổ biến tại các công trình là áp suất trên đồng hồ giảm dần dù không có ai sử dụng nước chữa cháy.

Ban đầu, mức giảm có thể rất nhỏ và chỉ khiến bơm bù áp (jockey pump) thỉnh thoảng tự khởi động. Nhưng nếu áp suất liên tục tụt, bơm phải chạy nhiều lần hoặc chạy liên tục thì đây có thể là dấu hiệu hệ thống đang gặp vấn đề.

Hải Minh Group phân tích những nguyên nhân thường gặp và cách kiểm tra để xác định đúng nguyên nhân trước khi sửa chữa.

Áp suất hệ thống chữa cháy giảm có bình thường không?

Cần phân biệt giữa dao động áp suất nhỏ và tình trạng tụt áp bất thường.

Sau khi bơm chữa cháy dừng, áp suất có thể thay đổi nhẹ do nhiệt độ nước, sự ổn định của nước trong đường ống hoặc quá trình cân bằng áp lực. Đây chưa chắc là sự cố.

Ngược lại, nếu đồng hồ áp suất giảm liên tục theo thời gian, chẳng hạn:

• Áp suất giảm từ từ dù toàn bộ van đang ở trạng thái đóng.

• Bơm jockey thường xuyên tự khởi động.

• Bơm jockey vừa dừng một thời gian ngắn lại chạy.

• Áp suất giảm xuống dưới ngưỡng cài đặt nhiều lần.

• Khi hệ thống để qua đêm, sáng hôm sau áp suất thấp hơn đáng kể.

• Phải thường xuyên bổ sung nước cho hệ thống.

thì cần kiểm tra vì có khả năng hệ thống đang bị mất áp hoặc mất nước ngoài ý muốn.

Đối với hệ thống sprinkler, đường ống có thể luôn chứa nước tùy theo cấu hình hệ thống; do đó mọi thay đổi áp suất trong trạng thái chờ đều cần được theo dõi và đánh giá theo thiết kế thực tế.

1. Rò rỉ nước là nguyên nhân phổ biến nhất

Đây là nguyên nhân cần được kiểm tra đầu tiên.

Rò rỉ không nhất thiết phải tạo thành một dòng nước lớn. Một điểm rò rất nhỏ cũng có thể khiến áp suất giảm dần trong nhiều giờ hoặc nhiều ngày.

Các vị trí thường cần kiểm tra gồm:

• Mối nối ren.

• Mặt bích.

• Khớp nối rãnh.

• Gioăng làm kín.

• Van chữa cháy.

• Van báo động.

• Van một chiều.

• Cụm sprinkler.

• Đầu phun bị hư hỏng.

• Các đoạn đường ống bị ăn mòn.

• Điểm nối giữa đường ống cũ và mới.

Đặc biệt, các điểm nối và vị trí đường ống chịu rung động, giãn nở hoặc tác động môi trường có thể xuất hiện rò rỉ trước những đoạn ống thẳng.

Một số trường hợp nước không chảy thành giọt rõ ràng mà chỉ tạo thành lớp ẩm hoặc thấm vào kết cấu. Vì vậy, không nhìn thấy nước không có nghĩa là hệ thống không bị rò.

2. Van không kín hoàn toàn

Một nguyên nhân dễ bị bỏ qua là van chưa đóng kín hoặc van bị hở.

Van có thể vẫn ở trạng thái gần như đóng nhưng bên trong vẫn có dòng nước đi qua do:

• Gioăng van bị hỏng.

• Bề mặt làm kín bị mòn.

• Cặn bẩn nằm trên bề mặt van.

• Ty van bị kẹt.

• Van bị lắp đặt hoặc điều chỉnh không đúng.

• Van đã sử dụng lâu ngày.

Trong trường hợp này, nước có thể thoát sang một nhánh khác hoặc đi về đường xả, khiến áp suất của khu vực phía trước van giảm dần.

Đây cũng là lý do việc chỉ kiểm tra đường ống bằng mắt thường đôi khi không tìm ra nguyên nhân.

3. Van xả hoặc đường xả bị rò

Các cụm van của hệ thống chữa cháy thường có đường xả, đường test hoặc các thiết bị phục vụ kiểm tra.

Nếu một van xả không đóng kín hoặc đường xả có rò rỉ, hệ thống có thể mất nước từ từ.

Cần kiểm tra:

• Van test & drain.

• Van xả nước.

• Đường xả của cụm van.

• Van phụ trợ.

• Các điểm thoát nước.

• Tình trạng gioăng và seat của van.

Một lượng nước nhỏ chảy liên tục qua đường xả cũng có thể khiến bơm bù áp phải hoạt động thường xuyên.

4. Bơm jockey bị đóng/ngắt không đúng hoặc hệ thống cài đặt chưa phù hợp

Bơm jockey có nhiệm vụ duy trì áp lực cho hệ thống trong trạng thái bình thường, bù lại những tổn thất áp suất nhỏ.

Nếu áp suất giảm xuống ngưỡng khởi động, jockey pump sẽ chạy để đưa áp suất trở lại mức cài đặt.

Vì vậy, nếu hệ thống có một mức tụt áp nhỏ nhưng lặp lại thường xuyên, bơm jockey có thể liên tục đóng – ngắt.

Cần kiểm tra:

• Áp suất khởi động jockey pump.

• Áp suất dừng jockey pump.

• Công tắc áp suất.

• Cảm biến áp suất nếu hệ thống sử dụng cảm biến.

• Van một chiều trên đường bơm.

• Tình trạng của bơm.

• Bình tích áp nếu hệ thống có trang bị.

Lưu ý: Không nên chỉ tăng ngưỡng áp suất để làm cho bơm ít chạy hơn. Nếu nguyên nhân thực tế là rò rỉ, việc thay đổi cài đặt không giải quyết được vấn đề.

5. Van một chiều bị hở

Van một chiều có nhiệm vụ ngăn dòng nước chảy ngược.

Nếu van một chiều bị hở, nước có thể chảy ngược về phía bể, nguồn cấp hoặc một khu vực khác tùy cấu hình hệ thống.

Dấu hiệu có thể gặp:

• Áp suất giảm khi bơm đã dừng.

• Bơm jockey phải bù áp thường xuyên.

• Áp suất phía sau van giảm nhanh hơn bình thường.

• Có sự chênh lệch áp suất bất thường giữa các đoạn ống.

Trong trường hợp này, cần kiểm tra cả van và các thiết bị liên quan thay vì chỉ tập trung tìm rò rỉ trên đường ống.

6. Đường ống bị ăn mòn hoặc xuống cấp

Đường ống chữa cháy bằng kim loại có thể bị ăn mòn theo thời gian, đặc biệt trong môi trường có độ ẩm cao hoặc điều kiện làm việc không phù hợp.

Điểm nguy hiểm là quá trình ăn mòn thường diễn ra bên trong hoặc tại những vị trí khó quan sát.

Khi thành ống bị suy yếu:

Ăn mòn → tạo điểm yếu → rò rỉ nhỏ → mất nước → giảm áp suất → bơm jockey hoạt động thường xuyên.

Nếu công trình đã vận hành nhiều năm và hiện tượng tụt áp bắt đầu xuất hiện thường xuyên, cần đưa tình trạng đường ống vào diện kiểm tra thay vì chỉ thay từng van hoặc từng gioăng.

7. Gioăng và khớp nối bị lão hóa

Hệ thống chữa cháy có thể sử dụng nhiều loại khớp nối, gioăng và phụ kiện làm kín.

Theo thời gian, vật liệu làm kín có thể bị:

• Lão hóa.

• Cứng hóa.

• Biến dạng.

• Nứt.

• Mất khả năng đàn hồi.

Khi đó, điểm nối có thể không rò nhiều ngay lập tức nhưng vẫn gây mất áp suất theo thời gian.

Đặc biệt cần chú ý các vị trí:

• Khớp nối rãnh.

• Mặt bích.

• Mối nối ren.

• Van.

• Cụm thiết bị gần máy bơm.

8. Nhiệt độ môi trường làm áp suất thay đổi

Không phải mọi trường hợp giảm áp đều do rò nước.

Nhiệt độ môi trường có thể ảnh hưởng đến áp suất của nước trong hệ thống kín. Khi nhiệt độ thay đổi, thể tích và đặc tính của nước cũng thay đổi, dẫn đến sự thay đổi áp suất.

Ví dụ, áp suất có thể khác nhau giữa:

• Ban đêm và ban ngày.

• Mùa lạnh và mùa nóng.

• Khu vực trong nhà và ngoài trời.

• Đường ống đi qua khu vực có nhiệt độ biến động lớn.

Vì vậy, khi đánh giá tình trạng tụt áp, không nên chỉ nhìn vào một lần đo. Cần theo dõi xu hướng áp suất trong một khoảng thời gian.

Hải Minh Group cũng đã lưu ý rằng nhiệt độ môi trường có thể tác động đến đường ống và khả năng duy trì áp lực của hệ thống chữa cháy.

Cách xác định áp suất giảm do nguyên nhân nào?

Thay vì lập tức tháo đường ống hoặc thay bơm, có thể thực hiện theo trình tự khoanh vùng.

Bước 1: Ghi nhận áp suất ban đầu

Ghi lại:

• Áp suất khi hệ thống ổn định.

• Thời điểm bắt đầu theo dõi.

• Áp suất sau 1 giờ.

• Áp suất sau 4 giờ.

• Áp suất sau 8 giờ.

• Áp suất sau 24 giờ.

Nếu có thể, nên ghi nhận cùng thời điểm trong nhiều ngày để loại trừ ảnh hưởng của nhiệt độ.

Bước 2: Theo dõi tần suất chạy của bơm jockey

Nếu bơm jockey chỉ chạy rất ít và khoảng thời gian giữa hai lần chạy dài, có thể hệ thống chỉ có dao động áp suất nhỏ.

Nếu bơm:

Chạy → dừng → tụt áp → chạy lại → dừng → tụt áp

liên tục, cần tìm nguyên nhân mất áp.

Bước 3: Kiểm tra đồng hồ áp suất

Trước khi kết luận hệ thống bị tụt áp, cần xác định đồng hồ có chính xác hay không.

Có thể xảy ra trường hợp:

Áp suất thực tế ổn định nhưng đồng hồ hiển thị sai.

Do đó cần kiểm tra tình trạng đồng hồ, khả năng kẹt kim, hư hỏng hoặc sai lệch của thiết bị đo.

Hải Minh Group có bài hướng dẫn riêng về kiểm tra tình trạng đồng hồ áp suất chữa cháy, trong đó nhấn mạnh vai trò của đồng hồ trong việc theo dõi áp lực tại các vị trí khác nhau của hệ thống.

Bước 4: Kiểm tra toàn bộ van và điểm xả

Kiểm tra theo thứ tự:

Van chính → van khu vực → van test → van xả → van một chiều → cụm sprinkler → đường ống.

Mục tiêu là xác định xem nước đang thất thoát ở khu vực nào.

Bước 5: Chia khu vực để khoanh vùng

Nếu hệ thống có nhiều tầng hoặc nhiều zone, có thể thực hiện kiểm tra từng khu vực theo phương án kỹ thuật phù hợp.

Ví dụ:

Tầng 1 → ổn định

Tầng 2 → ổn định

Tầng 3 → tụt áp

Khi đó phạm vi kiểm tra có thể được thu hẹp đáng kể.

Không nên tùy tiện đóng các van thuộc hệ thống bảo vệ cháy đang hoạt động nếu việc này làm mất khả năng bảo vệ của khu vực. Việc cô lập khu vực để kiểm tra cần được thực hiện theo phương án vận hành an toàn của công trình.

Khi nào cần nghi ngờ hệ thống có rò rỉ nghiêm trọng?

Có thể xem xét kiểm tra chuyên sâu khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Jockey pump chạy nhiều lần trong ngày.

• Jockey pump chạy trong thời gian dài.

• Áp suất giảm liên tục dù không sử dụng nước.

• Áp suất giảm nhanh hơn trước.

• Có nước tại khu vực van, khớp nối hoặc đường ống.

• Xuất hiện vết ẩm trên trần, tường hoặc sàn.

• Có hiện tượng thấm nước quanh đường ống.

• Công trình phải thường xuyên bổ sung nước.

• Áp suất giữa các khu vực có sự chênh lệch bất thường.

Đặc biệt, nếu tần suất bơm jockey khởi động ngày càng tăng, đây không nên được xem đơn thuần là vấn đề của bơm mà cần tìm nguyên nhân khiến hệ thống liên tục mất áp.

Không nên xử lý bằng cách tăng áp suất tùy ý

Một sai lầm thường gặp là khi thấy áp suất giảm, người vận hành tìm cách tăng áp suất cài đặt để hệ thống “đỡ báo lỗi”.

Cách này có thể che giấu nguyên nhân thực tế.

Nếu hệ thống đang bị rò:

Tăng áp suất → áp lực tại điểm rò tăng → lượng nước thất thoát có thể tăng → bơm chạy nhiều hơn → sự cố nghiêm trọng hơn.

Ngoài ra, việc thay đổi thông số áp lực của hệ thống cần được đánh giá dựa trên thiết kế và giới hạn làm việc của thiết bị, đường ống, van và các thành phần liên quan.

Vì vậy, mục tiêu không phải là làm cho đồng hồ chỉ áp suất cao hơn, mà là xác định vì sao áp suất bị mất.

Cách phòng ngừa tình trạng tụt áp hệ thống chữa cháy

Để hạn chế sự cố, công trình nên xây dựng kế hoạch kiểm tra và bảo trì định kỳ.

Các nội dung nên được quan tâm gồm:

• Kiểm tra áp suất hệ thống.

• Kiểm tra tình trạng đồng hồ áp suất.

• Kiểm tra tủ điều khiển và bơm chữa cháy.

• Kiểm tra hoạt động của jockey pump.

• Kiểm tra van một chiều.

• Kiểm tra van chính và van khu vực.

• Kiểm tra các điểm xả và test.

• Kiểm tra khớp nối và gioăng.

• Kiểm tra tình trạng đường ống.

• Kiểm tra các dấu hiệu rò rỉ.

• Ghi nhận lịch sử áp suất để phát hiện xu hướng bất thường.

Việc bảo trì không chỉ nhằm xử lý sự cố đã xảy ra mà còn giúp phát hiện sớm những vấn đề có thể ảnh hưởng đến khả năng sẵn sàng của hệ thống. Hải Minh Group hiện cũng cung cấp các hạng mục kiểm tra, bảo trì đối với hệ thống chữa cháy bằng nước, trong đó có kiểm tra áp lực, đầu phun, van và đường ống.

Kết luận

Áp suất hệ thống chữa cháy giảm dù không sử dụng nước không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với một sự cố nghiêm trọng, nhưng nếu áp suất liên tục giảm hoặc bơm jockey phải khởi động thường xuyên thì cần kiểm tra.

Các nguyên nhân thường gặp gồm:

Rò rỉ đường ống → van không kín → đường xả bị hở → van một chiều rò ngược → gioăng/khớp nối xuống cấp → đường ống ăn mòn → cài đặt hoặc thiết bị đo áp suất có vấn đề → ảnh hưởng của nhiệt độ.

Điểm quan trọng là không nên chỉ bổ sung nước hoặc tăng áp suất để xử lý triệu chứng. Cần theo dõi áp suất, kiểm tra bơm jockey, kiểm tra van và từng khu vực đường ống để xác định đúng nguyên nhân.

Hải Minh Group có thể hỗ trợ kiểm tra, khoanh vùng nguyên nhân tụt áp, kiểm tra đường ống – van – bơm và thực hiện sửa chữa, bảo trì hệ thống PCCC, giúp hệ thống duy trì trạng thái sẵn sàng khi có sự cố cháy.